İzmir’in 3 İlçesinde Tarihi Koruma Kararı: Yeni Sit Alanları Tescillendi

İzmir’in tarihi ve arkeolojik mirasının korunmasına yönelik çalışmalar kapsamında Foça, Bergama ve Dikili’de yeni kararlar alındı. İzmir 2 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun eylül ayında gerçekleştirdiği toplantılarda, üç ilçedeki arkeolojik alanlar ve tarihi yapılara ilişkin koruma statüleri yeniden değerlendirildi.

Kurul kararları doğrultusunda bazı parseller farklı derecelerde arkeolojik sit alanı kapsamına alınırken, daha önce yapılan bilimsel araştırmalar ve yüzey araştırmaları sırasında tespit edilen kalıntılar da koruma statüsüne kavuşturuldu. Dikili’de ise Cumhuriyet dönemine ait bir okul binası ile tarihi çeşme, korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edildi.

Foça’da arkeolojik bulgular koruma kapsamına alındı

Kurulun kararlarında öne çıkan bölgelerden biri Foça’nın İsmetpaşa Mahallesi oldu. Bölgede gerçekleştirilen bilimsel kazı çalışmaları sırasında farklı dönemlere ait arkeolojik bulgulara ulaşıldı.

Yapılan kazılarda Geometrik Dönem’den Roma Dönemi’ne kadar uzanan yapı kalıntıları tespit edildi. Alanda ayrıca seramik üretimine ilişkin fırın kalıntıları ile nekropol alanının da bulunduğu belirlendi.

Kazı çalışmalarında ortaya çıkarılan bulguların yalnızca tek bir parsel içerisinde kalmadığı, çevredeki parsellere doğru yayıldığının tespit edilmesi üzerine bölgedeki bazı taşınmazların koruma statüsü yeniden ele alındı.

Bu kapsamda 1816 ada 1 ve 2 numaralı parseller 1. derece arkeolojik sit alanı olarak belirlenirken, 4, 5, 6 ve 7 numaralı parseller ise 2. derece arkeolojik sit kapsamına alındı.

Farklı dönemlere ait izler bir arada

Foça’daki bulguların Geometrik Dönem’den Roma Dönemi’ne kadar geniş bir zaman aralığına işaret etmesi, bölgenin uzun süreli yerleşim ve üretim faaliyetlerine ilişkin arkeolojik veriler barındırdığını ortaya koyuyor.

Yapı kalıntılarının yanı sıra seramik fırınlarının bulunması, bölgede üretim faaliyetlerine ilişkin izlerin de bulunduğunu gösterirken, nekropol alanının tespit edilmesi ise geçmiş dönemlerdeki yerleşim düzenine ilişkin araştırmalar açısından önem taşıyor.

Arkeolojik bulguların çevredeki parsellere de yayıldığının belirlenmesiyle birlikte koruma sınırlarının genişletilmesi ve ilgili taşınmazların farklı derecelerde sit statüsüne alınması kararlaştırıldı.

Bergama’da Roma dönemine ait kalıntılar tescillendi

Koruma Kurulu’nun karar aldığı bir diğer ilçe Bergama oldu. Bergama’nın Yerlitahtacı Mahallesi’nde gerçekleştirilen çalışmalar sırasında Roma dönemine ait olduğu değerlendirilen çeşitli kalıntılar tespit edildi.

Bölgede mezar, yapı kalıntıları ve gözetleme kulesinin bulunduğu üç ayrı alanın varlığı belirlendi. Söz konusu arkeolojik alanların 2025 yılında gerçekleştirilen Bergama-Kınık arkeolojik yüzey araştırmaları sırasında tespit edildiği belirtildi.

Yüzey araştırmalarında belirlenen kalıntıların ardından alanların kültür varlığı niteliği ve korunma gerekliliği değerlendirildi. Kurulun aldığı karar doğrultusunda üç ayrı alan, farklı derecelerde arkeolojik sit olarak tescillendi.

Üç ayrı alan 1. ve 3. derece arkeolojik sit oldu

Yerlitahtacı Mahallesi’ndeki Roma dönemine ait kalıntıların bulunduğu üç alanın 1. ve 3. derece arkeolojik sit alanı olarak tescil edilmesiyle birlikte söz konusu bölgelerdeki kültürel mirasın korunmasına yönelik resmi statü oluşturuldu.

Mezarlar, yapı kalıntıları ve gözetleme kulesinin aynı bölgede bulunması, alanın geçmişteki yerleşim ve kullanımına ilişkin farklı arkeolojik verileri bir arada barındırdığını ortaya koyuyor.

2025 yılında yapılan Bergama-Kınık yüzey araştırmalarıyla ortaya çıkarılan bu kalıntıların tescillenmesi, bilimsel çalışmalar sırasında belirlenen arkeolojik değerlerin kayıt altına alınması ve gelecek dönemlerde yapılabilecek araştırmaların koruma koşulları içerisinde sürdürülmesi açısından önem taşıyor.

Dikili’de okul binası ve tarihi çeşme koruma altına alındı

Koruma Kurulu’nun eylül ayındaki kararlarında Dikili’nin Çandarlı Mahallesi de yer aldı. Mahallede bulunan Cumhuriyet İlkokulu binası ile okulun önünde yer alan tarihi çeşme, korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edildi.

Alınan karar ile birlikte söz konusu yapıların tarihi ve kültürel değerlerinin korunmasına yönelik yasal statü oluşturuldu. Böylece okul binası ve tarihi çeşmenin gelecekteki kullanım ve müdahale süreçleri açısından koruma hükümleri kapsamında değerlendirilmesinin önü açıldı.

Cumhuriyet İlkokulu binası ile çeşmenin aynı alanda bulunması, Çandarlı Mahallesi’ndeki tarihi dokunun bir parçası olarak değerlendirilirken, tescil kararıyla yapıların korunmasına yönelik resmi süreç de güçlendirilmiş oldu.

İzmir’in tarihi mirası kayıt altına alınıyor

Foça, Bergama ve Dikili’de alınan kararlar, İzmir’in farklı ilçelerinde bulunan arkeolojik alanların ve tarihi yapıların tespit edilerek koruma statüsüne alınmasına yönelik çalışmaların sürdüğünü gösteriyor.

Foça’da farklı dönemlere ait yapı kalıntıları, seramik fırınları ve nekropol alanı; Bergama’da Roma dönemine ait mezar, yapı kalıntıları ve gözetleme kulesi; Dikili’de ise Cumhuriyet döneminden kalan okul binası ve tarihi çeşme için koruma kararları alınmış oldu.

Yeni sit tescilleri ve kültür varlığı kararlarıyla birlikte söz konusu alanların gelecekteki kullanımında koruma hükümlerinin dikkate alınması gerekecek. Özellikle arkeolojik sit statüsüne alınan bölgelerde, alanların taşıdığı kültürel değerlerin korunması temelinde ilgili mevzuat kapsamında işlem yürütülecek.

Kurulun eylül ayında aldığı kararlar, İzmir’in kuzey ilçelerinde bulunan ve farklı dönemlere ait izler taşıyan kültürel miras unsurlarının resmi olarak kayıt altına alınması açısından yeni bir aşama oluşturdu.